Ikibazo cy’ubuziranenge bw’amazi kiri mu bibazo bikomeye muri iki gihe cy’amatora y’abadepite. Ndabyumva.
Uburenganzira bwo gukuramo inda, ibibazo by’amashuri ya leta, imimerere yo mu bigo byita ku bageze mu za bukuru ndetse n’ibura ry’ubuvuzi bwo mu mutwe muri Iowa ni bimwe mu bibazo by’ingenzi. Nkuko bikwiye kumera.
Nubwo bimeze gutyo, twagerageje guha abakandida b’inteko ishinga amategeko bo mu gace runaka amahirwe yo gusangira ibitekerezo byabo ku mazi mabi yo muri Iowa. Abakandida makumyabiri na babiri basubije ibibazo bibazaga ku bibazo bitandukanye.
Ibyo byari birimo ikibazo cya 6. “Niba hari ingamba washyiraho kugira ngo urusheho kunoza ubuziranenge bw’amazi muri Iowa? Kuki wumva ubu buryo ari bwo buryo bwiza bwo gutera imbere?”
Byoroshye, byoroshye. Kandi nkuko wabitekereza, ibisubizo byari bivanze. Iyo iki kizamini kiba ari amanota, sinari gutanga As.
Amwe mu moko ni meza kurusha ayandi.
Mu gace ka Sena ka 40, kari mu gace ka Cedar Rapids, umukandida w’umurepubulikani Kris Gulick niwe wari ku isonga mu bakandida b’aba-repubulikani mu bakandida ba GOP bujuje icyo cyemezo.
Mu ntangiriro, igisubizo cye cyari gisanzwe. Yanditse ati: “Tanga ibikoresho byo gushishikariza, gusangira ikiguzi, nibindi kugira ngo habeho gahunda z’amazi zigaragaza ubuziranenge. By’umwihariko ku nganda z’ubuhinzi, abahinzi ntibashaka ko intungamubiri zabo cyangwa ubutaka bwabo biva mu butaka bwabo.”
Abakandida benshi bakoresheje amagambo nk'inkunga, ubufatanye n'inkunga mu gihe baganiraga ku buryo bwiza bwo kumvisha abahinzi n'abafite ubutaka gukoresha uburyo bwo kubungabunga ibidukikije,
Ariko tegereza, si ibyo gusa.
Gulick yaranditse ati: “Sinshobora kuvuga gusa, ahubwo sinshobora no kugenda n’amaguru. Mu isambu yanjye y’umuryango nafashe ingamba nyinshi zo kugabanya amazi agwa harimo gushyiraho uduce tw’ibiti bito, ibihingwa bitwikiriye ndetse n’ibindi biti bitera.”
Gulick rero azi uko bikorwa. Ariko uretse kuba undi munyapolitiki wo muri Iowa avuga ku byerekeye inkunga, ntabwo yavuze ingamba azashyiraho kugira ngo anonosore ubuziranenge bw'amazi.
Uwo bahanganye, Umudemokarate Art Staed, “bashyiraho ishingiro ry’ubuziranenge bw’amazi” bakoresheje kugenzura imigezi no kumenya amasoko yayo. Na we yavuze ko leta ishobora gufatanya n’“abantu benshi batera ihumana rya nitrate” kugira ngo bagabanye umuvuduko w’amazi ava mu mirima.
Ariko igisubizo cye gisigaye cyari gishimishije kurushaho.
Staed yagize ati: “Inteko Ishinga Amategeko igomba guha uturere twa DNR na Iowa ububasha bwo gushyira mu bikorwa gahunda zo gucunga ifumbire mvaruganda no gushyiraho CAFO nshya kandi zaguwe zibangamira inzira zacu rusange zo mu mazi n’ibidukikije. Ingamba nshya zigomba gufatwa kuko buri wese agomba kumenya ko ingamba zo kugabanya intungamubiri ku bushake zidahagije.”
Staed rero yateye igisasu cy'ukuri ku ngamba z'ubushake. Ikibazo ni uko atari buri wese uzi ko zidahagije. Staed ntiyavuze icyagombaga kuyisimbura.
Mu Karere ka 83 k’Umudepite Cindy Golding yanditse ati “ubuziranenge bw’amazi ni ikibazo gikomeye kizasaba uruhare rwa buri muryango.” Yavuze ko urwego rw’ubuhinzi rufite gahunda, kandi ko uturere tw’imijyi tugabanya amazi y’imvura.
Niba umaze igihe kirekire ukurikirana iki kibazo, uzi ikizakurikiraho.
Golding yanditse ati: “Nubwo ubu dupima ubwandu bwa azote buturuka mu buhinzi, tugomba gukora iperereza ku masoko yose agira uruhare mu kugabanuka k’ubuziranenge bw’amazi - PFAS, imiti, ibyuma biremereye, nibindi. Ibi bishobora kuva mu myanda, mu nganda, mu myanda y’imyanda, no mu mazi y’imvura.”
Ubusanzwe, 90% bya nitrati mu miyoboro y'amazi ituruka ku bikorwa by'ubuhinzi. Dushobora guhagarika inganda, tugatunganya imyanda iva mu mazi hanyuma tugahindura ubwatsi bwose bwakozwe neza tukabuhindura ikibaya, ariko ntitugire icyo duhindura mu gutemba kwa nitrati mu mazi yacu no mu karere kapfuye.
Iyo buri wese afite inshingano, bivuze ko nta n'umwe ufite inshingano.
Uwo bahanganye w’Umudemokarate, Kent McNally, ntiyahaye abatora amahitamo menshi.
McNally yanditse ati: “Ubushakashatsi, ubushakashatsi, ubushakashatsi no gufata amasosiyete nk’uko bikwiye ku bibazo by’ihumana ry’ibidukikije. EPA na yo igomba gukora akazi kayo iterwa inkunga n’inkunga ikwiye.”
Twakoze ubushakashatsi. Tuzi ibibazo biriho. Kandi Inteko Ishinga Amategeko ya Iowa nta bubasha ifite bwo kongera inkunga igenewe Ikigo cya leta gishinzwe kurengera ibidukikije. Nubwo inkunga ya EPA ari nziza.
Hanyuma, hari ibyiza.
“Tugomba kandi gutera inkunga ahantu hagenzurwa kugira ngo tumenye aho dushyira imbaraga zacu mu bikorwa. Byongeye kandi, tugomba guha imbaraga za leta z’uturere n’imijyi kugira ngo tubashe gukoresha uburyo bwo kubungabunga ibidukikije mu nshingano zabo no gufata ingamba mu nkengero z’amazi zabo,” nk’uko byanditswe na Aime Wichtendahl, umudemokarate ukorera mu Nteko Ishinga Amategeko mu Karere ka 80.
Umudemokarate wo mu Karere ka 86, Dave Jacoby, yanditse nk'igice cy'iki gisubizo agira ati: “Bishobora kuba bitakunzwe, ariko tudafite ibipimo ngenderwaho bifatika, turimo gupfusha ubusa amafaranga y'abasora.”
Jacoby arashaka gushyiraho komisiyo ishinzwe gusukura amazi yacu mu myaka 10. Ikibabaje ni uko Guverineri nayashyiraho, azafata gusa abakekwaho icyaha basanzwe.
Jacoby yanditse ati: “Urashaka gufasha urubyiruko kuguma muri Iowa? Mu biganiro byanjye n’abanyeshuri barangije amasomo ya UI, ireme ry’amazi n’ibikorwa mu masoko y’amazi no hafi yayo ni byo bitekerezo bya kabiri bitangwa cyane, biri inyuma y’uburenganzira bwo kubyara na IVF.”
Jacoby yashyize gusukura amazi mu mwanya wa mbere mu byo yashyize imbere.
Ian Zahren, umukandida udafite ishyaka muri House District 64, yashyigikira ivugururwa ry’itegeko nshinga ryemeza uburenganzira bwo kubona amazi meza.
Hari ibintu bitari byiza.
“DNR na EPA basanzwe bafite amabwiriza menshi agenga kurinda amazi yacu. Hazabaho abanyabyaha kandi abantu bazagira impanuka n’amasasu n’ibindi. Sinizera ko dukeneye amabwiriza akaze, ariko nzi ko amabwiriza ari ngombwa,” ibi byavuzwe n’umurepubulikani Jason Gearhart mu nteko ishinga amategeko ya 74. Ni inzobere mu by’ibidukikije muri DNR.
Kandi ikibi.
“Ubuziranenge bw’amazi yacu bwariyongereye buri mwaka, ariko turacyashobora kongera ubuziranenge bw’amazi. Ndizera ko Farm Bureau yagize uruhare runini mu kongera ubuziranenge bw’amazi yacu,” ni ko intumwa ya Sena y’Akarere ka 66 k’Umurepubulikani Steven Bradley yanditse.
“Ubuziranenge bw’amazi yacu bwariyongereye buri mwaka, ariko turacyashobora kongera ubuziranenge bw’amazi. Ndizera ko Farm Bureau yagize uruhare runini mu kongera ubuziranenge bw’amazi yacu,” ni ko intumwa ya Sena y’Akarere ka 66 k’Umurepubulikani Steven Bradley yanditse.
Ngaho rero, ni byo koko. Ubwiza bw'amazi buragoye cyane. Tugomba gushishikariza abashishikarizwa no gushishikariza abashishikarizwa. Ubufatanye bwungukira kuri buri wese nabwo ni ngombwa. Gushyiraho amategeko make cyane ashishikariza ba nyir'ubutaka gukoresha amayeri yagaragaye? Ni ukubura igitekerezo.
Abayobozi bacu bazabikemura. Bakimara kumenya ikibazo.
Dushobora gutanga ibikoresho by'amazi bipima ibipimo bitandukanye kugira ngo uhitemo
Igihe cyo kohereza: Ugushyingo-22-2024
